୧. ମୁଖ୍ୟ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Formula Review)

• ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା (Mass by Mass %):
  
  $\text{ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା} = \frac{\text{ଦ୍ରବର ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Mass of Solute)}}{\text{ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Mass of Solution)}} \times 100$
  

  (ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ଦ୍ରବର ବସ୍ତୁତ୍ୱ + ଦ୍ରାବକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ)

• ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା (Mass by Volume %):
  
  $\text{ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା} = \frac{\text{ଦ୍ରବର ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Mass of Solute)}}{\text{ଦ୍ରବଣର ଆୟତନ (Volume of Solution)}} \times 100$
  

୨. ଗାଣିତିକ ପ୍ରଶ୍ନମାଳା (Mathematical Practice Questions)

ସ୍ତר ୧: ସହଜ ପ୍ରଶ୍ନ (Easy Level)

ପ୍ରଶ୍ନ 1: $20 \text{ g}$ ସାଧାରଣ ଲୁଣକୁ $180 \text{ g}$ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କଲେ, ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 2: ଏକ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ $35 \text{ g}$ ଚିନିକୁ $215 \text{ g}$ ଜଳରେ ମିଶାଗଲା। ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 3: $150 \text{ mL}$ ଦ୍ରବଣରେ $15 \text;g$ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଛି। ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ଗଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 4: $250 \text;mL$ ର ଏକ କପର ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣରେ $50 \text{ g}$ ଦ୍ରବ ଅଛି। ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ($w/v$) କେତେ?

ପ୍ରଶ୍ନ 5: $5\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ $400 \text{ g}$ ଅଟେ। ଏହି ଦ୍ରବଣରେ କେତେ ଗ୍ରାମ ଦ୍ରବ ରହିଛି?

ପ୍ରଶ୍ନ 6: $12\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ) ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ $500 \text{ mL}$ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ କେତେ ଗ୍ରାମ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଆବଶ୍ୟକ?

ପ୍ରଶ୍ନ 7: $45 \text{ g}$ ସୋଡିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ $9\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ର ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କେତେ ଗ୍ରାମ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 8: $60 \text{ g}$ ପୋଟାସିୟମ ନାଇଟ୍ରେଟ୍‌କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ $15\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ) ର ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ଆୟତନ କେତେ ମିଲିଲିଟର ($mL$) ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 9: ଏକ ଦ୍ରବଣର $300 \text{ g}$ ରେ $30 \text{ g}$ ଚିନି ଅଛି। ଏହି ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରାବକ (ଜଳ)ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ କେତେ ଏବଂ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା କେତେ?

ପ୍ରଶ୍ନ 10: $2.5 \text{ L}$ (ଲିଟର) ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ $250 \text;g$ ଲବଣ ଅଛି। ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ସ୍ଥିର କର। (ସୂଚନା: $1 \text{ L} = 1000 \text{ mL}$)

ସ୍ତର ୨: ମଧ୍ୟମ ପ୍ରଶ୍ନ (Medium Level)

ପ୍ରଶ୍ନ 11: $10\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ର $250 \text{ g}$ ଚିନି ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତուତ କରିବା ପାଇଁ କେତେ ଗ୍ରାମ ଚିନି ଏବଂ କେତେ ଗ୍ରାମ ଜଳ ଓଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 12: $400 \text{ g}$ ଜଳରେ କେତେ ଗ୍ରାମ ସାଧାରଣ ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା $20\%$ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 13: $16 \text{ g}$ ୟୁରିଆକୁ $144 \text{ g}$ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଗଲା। ଏହି ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 14: ଜଣେ ଲେବୋରେଟୋରୀ ସହକାରୀ $80 \text{ g}$ ଏକ କେମିକାଲ୍ ନେଇ $16\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ର ଏକ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରାବକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଗଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 15: $8 \text{ g}$ କପର ସଲଫେଟ୍‌କୁ କିଛି ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରି $400 \text{ mL}$ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତուତ କରାଗଲା। ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ଶତକଡ଼ା କେତେ?

ପ୍ରଶ୍ନ 16: $25\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ) ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅମ୍ଳ ଦ୍ରବଣର $600 \text{ mL}$ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ କେତେ ଗ୍ରାମ ଅମ୍ଳ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 17: ଯଦି $50 \text{ g}$ ଚିନିକୁ $200 \text{ mL}$ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଯାଏ (ଧରିନିଅନ୍ତୁ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା $1 \text{ g/mL}$), ତେବେ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 18: ଏକ ବିଶେଷ ସଲ୍ୟୁସନର $750 \text{ mL}$ରେ $90 \text{ g}$ ଦ୍ରବ ରହିଛି। ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ଗଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 19: $18\%$(ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଲବଣ ଦ୍ରବଣର $500 \text{ g}$ ରେ କେତେ ଗ୍ରାମ ଶୁଦ୍ଧ ଲବଣ ଏବଂ କେତେ ଗ୍ରାମ ଜଳ ରହିଛି?

ପ୍ରଶ୍ନ 20: $30 \text{ g}$ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ $6\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ) ର ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଦ୍ରବଣର ମୋଟ ଆୟତନ କେତେ ଲିଟର ($L$) ହେବ?

ସ୍ତର ୩: କଠିନ ପ୍ରଶ୍ନ (Hard Level)

ପ୍ରଶ୍ନ 21: ଏକ ଦ୍ରବଣର $200 \text{ g}$ ରେ $15\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ଦ୍ରବ ଅଛି। ଯଦି ଏହି ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ $10 \text{ g}$ ଦ୍ରବ ଯୋଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ନୂତନ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 22: $20\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ… ଚିନି ଦ୍ରବଣର ସାନ୍ଦ୍ରତା (Density) $1.25 \text{ g/mL}$ ଅଟେ। ଏହି ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ($w/v$) ଗଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 23: $10\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବିଶିଷ୍ଟ $300 \text{ g}$ ଲୁଣ ଦ୍ରବଣ ସହିତ $20\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବିଶିଷ୍ଟ $200 \text{ g}$ ଲୁଣ ଦ୍ରବଣକୁ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶ୍ରଣ କରାଗଲା। ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ତିମ ଦ୍ରବଣର ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ଶତକଡ଼ା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 24: $8\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ) ବିଶିଷ୍ଟ $500 \text{ mL}$ ର ଏକ ଦ୍ରବଣକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରି ସେଥିରୁ $100 \text{ mL}$ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରିଦିଆଗଲା। ଅବଶିଷ୍ଟ ନୂତନ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 25: $400 \text{ g}$ର ଏକ ଦ୍ରବଣରେ $30\%$ ଚିନି ଅଛି। ଏହି ଦ୍ରବଣର ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ହ୍ରାସ କରି $20\%$ କରିବା ପାଇଁ ସେଥିରେ ଆଉ କେତେ ଗ୍ରାମ ଜଳ (ଦ୍ରାବକ) ମିଶାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 26: $25^{\circ}\text{C}$ ତାପମାତ୍ରାରେ $60 \text{ g}$ ଜଳରେ ସର୍ବାଧିକ $15 \text{ g}$ପୋଟାସିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଏକ ସନ୍ତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଏହି ସନ୍ତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 27: ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବଣର $250 \text{ mL}$ ର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ $300 \text{ g}$ ଅଟେ। ଯଦି ଏହି ଦ୍ରବଣରେ $45 \text{ g}$ ଦ୍ରବ ଥାଏ, ତେବେ ଏହାର:

(i) ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା

(ii) ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ା ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ପୃଥକ ଭାବେ ଗଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 28: $24\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦ୍ରବଣର $500 \text{ g}$ ରୁ ଅଧା ପରିମାଣର ଦ୍ରବଣ ବାହାର କରି ନିଆଗଲା ଏବଂ ସେଥିରେ ସମାନ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ($250 \text{ g}$) ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ମିଶାଇ ଦିଆଗଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ନୂତନ ଦ୍ରବଣର ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା ଶତକଡ଼ା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 29: ବିକର ‘A’ ରେ $6\%$ର $300 \text{ mL}$ ଏବଂ ବିକର ‘B’ ରେ $16\%$ ର $200 \text{ mL}$ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଦ୍ରବଣ (ଉଭୟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଶତକଡ଼ାରେ) ରହିଛି। ଦୁଇଟିଯାକ ଦ୍ରବଣକୁ ଏକତ୍ର ମିଶାଇଲେ ମୋଟ ମିଶ୍ରିତ ଦ୍ରବଣର ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ଆୟତନ ଗାଢ଼ତା / ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ହେବ?

ପ୍ରଶ୍ନ 30: $5\%$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ-ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ର ଏକ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ $25 \text{ g}$ ଦ୍ରବକୁ କେତେ ମଲିଲିଟର ($mL$) ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ହେବ? (ଧରିନିଅନ୍ତୁ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା = $1 \text;g/mL$)